ana sayfa yazılar love letters kimlik dergi mekân EN
HOLT VE GÜNEŞİN TAMAMLADIĞI YAPIT
Sun Tunnels, Büyük Havza Çölü ve çerçeve kurulduğunda biten bir tür yazarlık üzerine.
Nancy Holt'un Sun Tunnels'ı. Fotoğraf: Dia Art Foundation.
Holt betonu kurdu. İşi güneş bitirdi. Yaptığı şey, anlamı ona değil, gezegenin zamanına ait bir heykeldi.
Utah'ın en kuzeybatı köşesindeki Lucin kasabasının nüfusu kabaca on. Benzin istasyonu yok. En yakın komşusu, Nevada sınırının öte yanındaki Montello kasabası, toprak bir yolda otuz beş kilometre uzakta. Lucin'den yaklaşık kırk dakika ötede, ufkun kesintisiz bir daire olarak uzandığı, Büyük Havza Çölü'nün açık bir düzlüğünde, Nancy Holt 1973 ile 1976 arasında dört beton tünel kurdu. Yapıta Sun Tunnels adını verdi. Hâlâ orada.
Her tünel, betonarme bir borudur: yaklaşık beş buçuk metre uzunluğunda, çapı yaklaşık 2,7 metre, duvarı yaklaşık on sekiz santim kalınlığında. Bir dökümhanede üretildiler, parça parça sahaya taşındılar, sonra yerlerine indirilip hizalandılar. Dört tünel, havza tabanında açık bir X çizerek oturuyor. Dördünden ikisi, yaz gündönümünün gün doğumuna ve batımına nişanlanmış. Diğer ikisi kışınkine. Doğru günde, doğru saatte, güneş bir tünele ekseninin çizgisi boyunca girer. Çöl tabanındaki bir beton silindirin içi, birkaç dakikalığına, betonla hiçbir ilgisi olmayan, ama her şeyiyle betonun tam da orada, olması gereken yerde durmasına bağlı bir göksel hizalanmanın çerçevesine dönüşür.
Sun Tunnels #1 (1988); Richard Misrach'ın, Nancy Holt'un Sun Tunnels heykelini gösteren fotoğrafı.
Yapıt, yılın her günü ziyaret edilebilir. Tam işleyişiyse yılda iki gündönümünde gerçekleşir.
"Sun Tunnels" için hazırlık çizimi, Nancy Holt, 1975.
Yapıtı, döneminin Amerikan heykelindeki neredeyse her şeyden ayıran şey bu. Nesne kalıcıdır. Nesnenin kaydetmek için yapıldığı olaysa değil. Yılın büyük bölümünde Sun Tunnels, çölde dört beton borudur, kıpırtısız. Sonra takvimde iki sabah ve iki akşam, her seferinde yaklaşık on dakikalığına, kurulduğu şeye dönüşür. Geri kalan günlerde bekliyordur.
Holt'un, yapıtı böyle tasarlayarak yaptığı şey, Amerikan sanatının daha önce pek tanımlamadığı bir tür sanatsal yazarlığı tanımlamaktı. Çoğu heykel, heykeltıraşın kararlarının bir kaydıdır. Keskinin izleri, kaynaklar, döküm, el. Sun Tunnels'da da bunlar var: saha seçimi, açı ayarı, delik delme, beton dökme. Ama bu kararlardan sonra işin geri kalanını, Holt'un denetlemediği ve düzeltemeyeceği bir şey yapar. Geometriyi o ayarladı. Gerisini güneş yapar. Olay anında o orada değildir. Orada olan, onun hesabıdır.
Dia'da
Nancy Holt: Sun Tunnels
İşi 1976'da bitirdi. Üç yıl önce, kocası Robert Smithson, Amarillo üzerinde küçük bir uçakta, hiç yapamadığı yeni bir arazi yapıtının yerini incelerken ölmüştü. Holt, hayatının kalan kırk yılını, Sun Tunnels'ın buna bir yanıt olarak okunmasına izin vermeyi reddederek geçirdi. Ciddiydi. Yapıt, ona bir yanıt değil. Gündönümü hizalanmaları, gündönümü hizalanmalarıdır. Holt'un, Smithson'ın ölümünden hemen sonraki yıllarda yaptığı şey, konusu ne kendisiyle ne de yasla ilgili olan bir heykel yapmaktı. Yapıt, üstünde durduğu gezegen üzerine.
Nancy Holt, Sun Tunnels; Utah'ta yaz gündönümü.
Saha tesadüf değil. Büyük Havza, kıta Amerika'sında, zeminin yeterince düz, yeterince boş ve yeterince engelsiz olduğu, yer seviyesinde duran bir izleyicinin ufku tam, kesintisiz bir daire olarak gördüğü çok az yerden biri. Holt özellikle bu koşulu şart koştu. Tünel çerçevesiyle karşılaşmanın mümkün olduğu, ülkedeki tek manzara orası. Yapıtı çöle, çöl elinin altında, ucuz ya da romantik olduğu için koymadı. Oraya koydu, çünkü başka hiçbir yerde ihtiyaç duyduğu gökyüzü yoktu. Şimdi geriye kalan, belirli bir yerde duran bir nesne; yılda dört kez tam işleyişini yapan, takımyıldız delikleri aracılığıyla her gün kısmi işleyen ve geri kalan zamanda acele ettiremeyeceği bir geometriyi bekleyen bir nesne.
Dia'da Nancy Holt: Sun Tunnels
Yaz gündönümünde Lucin'e varan biri, Holt'un yaptığı yapıtı görür. 14 Mart'ta, 2 Ağustos'ta ya da herhangi bir sıradan günde varan biri, onun kurduğu çerçeveyi ve bir beton duvarda yavaşça ilerleyen ışığı görür, her zamanki gibi.
İkisi de yapıttır.
KAYNAKÇA
Holt, Nancy. Sun Tunnels. Artforum, April 1977.
Williams, Alena J., editor. Nancy Holt, Sightlines. Berkeley, University of California Press, 2011.
Holt, Nancy; Sullivan, Lucy R.; and others. Nancy Holt, Inside/Outside. Munich, Prestel, 2023.
Holt / Smithson Foundation, Santa Fe, New Mexico.
Dia Art Foundation, Sun Tunnels, stewardship since 2018.