ana sayfa         yazılar         love letters        kimlik         dergi         mekân        EN




SALGADO VE SABIRLA ÇEKİLEN BİR DÜNYA

Sebastião Salgado, elli yıllık saha çalışması ve neredeyse başka hiç kimsenin sürdürmediği bir fotoğraf biçimi olarak tam ölçekli, çok yıllı proje üzerine.




Sebastião Salgado

Salgado, altı ila sekiz yıl süren projeler üzerinde çalıştı. Her biri, küresel bir sistem üzerine sürdürülmüş bir savdı; onlarca ülkede fotoğraflanmış ve bir kitap olarak sunulmuş. Elli yıl boyunca bunlardan altı tane kurdu. Yöntemi, ciddi bir fotoğraf işinin ne olduğunu tanımladı.

Sebastião Salgado'yla Söyleşi (2015).

Sebastião Salgado, 23 Mayıs 2025'te Paris'te, seksen bir yaşında öldü. Yirmi dokuz yaşında kamerayı eline almadan önce iktisat eğitimi almıştı; fotoğrafa geçişi, 1970'lerin başında çıktığı Afrika yolculuklarında oldu. Elli yıl sonra, geride imgeler etrafında değil, projeler etrafında örülmüş bir iş bıraktı.


Sebastião Salgado'nun, Genesis serisinden
Brooks Range, Alaska başlıklı fotoğrafı (2009).

İlki Other Americas'tı; 1977'de başladı, 1984'te kapandı, kırsal Latin Amerika'da yedi yıl. Sonra Sahel: The End of the Road, 1984'ten 1986'ya, Mali, Sudan, Etiyopya ve Çad'daki kıtlığı Médecins Sans Frontières ile birlikte belgeleyen bir çalışma. Sonra Workers, 1986'dan 1993'e, yirmi altı ülkede yedi yıl, yirminci yüzyılın sonunda sanayi emeği üzerine. Sonra Migrations, 1993'ten 1999'a, kırk bir ülkede altı yıl, savaş, yoksulluk ve iklim değişikliğiyle yerinden edilmiş insanlar üzerine idi. Sonrasında Genesis, 2004'ten 2013'e, gezegenin sanayi gelişiminin henüz büyük ölçüde dokunmadığı bölgeleri üzerine. Ve Amazônia, 2013'ten 2019'a, Brezilya Amazonu'nun içinde altı yıl, orman ve hâlâ onun içinde yaşayan yerli halklar üzerine.

Elli iki yıllık çalışma hayatına vurulduğunda, kariyerinin kabaca yüzde sekseni, uzun soluklu bir projenin içinde geçen zamandı.



Sebastião Salgado'yla Söyleşi (2015).
Tek tek imgeler o kadar çok çoğaltıldı ki, altlarındaki yapı çoğu zaman gözden kayboluyor. Salgado üzerine yazılanların çoğu fotoğraflarda ve onların doğurduğu estetik sorularda kalır. Fotoğraflar yan üründür. Asıl iş, projelerdi. Her biri, tek bir konunun çok yıllı bir saha araştırması; bir iktisatçının bir araştırma sorusunu kurduğu gibi kurulmuş. Sanayi emeğinin küresel sistemi, gerçekte var olduğu hâliyle, onu oluşturan sektörler ve kıtalar boyunca fotoğraflanırsa, neye benzer? Workers'ın yanıtladığı soru bu. Kitap, 26 ülkeden kabaca 350 imgeden oluşuyor ve yedi yıllık saha çalışmasıyla bir araya getirildi. Bir portfolyo değil. Fotoğraflarla sunulmuş tek bir sav.


Amazonas, Brezilya'da ava giden Yanomami erkekleri, 2014. 
Fotoğraf: Sebastião Salgado.

Bu, yirminci yüzyılda fotoğraf işinin standart birimi değildi. Belgesel fotoğraf çoğunlukla görevler, fotoröportajlar ya da bir iki yıllık çekimden çıkan kitaplar etrafında örgütlendi. Salgado kariyerini tam ölçekli, çok yıllı projelerden başka hiçbir şeyin üstüne kurmadı ve bu biçimi altı kez tekrarladı. Başka hiçbir büyük fotoğrafçının bu yöntemi, bir kariyer boyunca bu ölçekte sürdürdüğü açık değil.


Sebastião Salgado'nun Genesis serisinden 'Nenets göçebe kampı', Sibirya, Rusya (2011).

Geriye dönüp bakınca, onun hakkında bilinmeye değer şey, aldığı eğitim. Bir iktisatçı bir konuya, sistemi tanımlayarak, içinde işleyen güçleri saptayarak ve o güçleri zaman içinde izleyerek yaklaşır. Salgado'nun kitapları da böyle kurulmuş. Migrations, yerinden edilmiş insanların portrelerinden oluşan bir derleme değil. Altı kıtada fotoğraflanmış, yerinden edilmeyi tek bir şey olarak görünür kılacak biçimde dizilmiş, küresel ölçekte bir insan göçü incelemesi. Genesis aynısını, tersinden, gezegenin sanayi gelişiminin henüz ulaşmadığı bölgeleri için yapar. Diziliş, savın ta kendisidir. Workers boyunca ilerleyen bir okur, Rus kömür madencileriyle, Bangladeşli gemi sökücüleriyle, ilk Körfez Savaşı sonrası Kuveytli petrol işçileriyle, Ruandalı çay toplayıcılarıyla karşılaşır. Sıralama tesadüf değil. Sıralama, yapısal iddianın kendisi.


Sebastião Salgado, eşi Lélia Wanick Salgado ile.

Projeler, eşi ve uzun yıllar çalışma arkadaşı Lélia Wanick Salgado'nun derlediği kitaplar olarak ve yıllarca müzeleri, kurumları uluslararası dolaşan büyük gezici sergiler olarak yolculuk etti. İki biçim de tek birer yapıt olarak tasarlandı. Tek tek imgeler basın yoluyla daha geniş bir dolaşıma girdi, ama Salgado'nun tasarladığı hâliyle iş, her zaman kitap ve sergiydi.


Sebastião Salgado'yla Söyleşi (2015).

Fotoğraf projelerinin yanı sıra, Salgado ve Lélia 1998'de farklı türde, uzun soluklu bir işe başladı. Minas Gerais'teki Aimorés'te, ailesinin toprağında Instituto Terra'yı kurdular; kurum, sonraki 27 yıl boyunca tahrip olmuş Atlantik Ormanı'nın yaklaşık 708 hektarında kabaca 3 milyon ağaç yeniden dikti. Ağaçlandırma, fotoğraf projeleriyle aynı zaman ölçeğinde yürütüldü ve aynı ciddiyetle ele alındı. Bu, kitap yerine bir orman üreten, yedinci bir uzun soluklu projeydi.


Lélia Wanick Salgado ile Instituto Terra'yı birlikte kuran Sebastião Salgado'nun fotoğrafı.

Salgado 2025'te öldüğünde geride bıraktığı şey, ciddi bir fotoğraf işinin bir anlar dizisi değil, küresel bir sistemin çok yıllı bir incelemesi olabileceğinin kanıtıydı. Onun düzeyinde çalışan başka neredeyse hiç kimse bu yöntemi sürdürmedi. Seçtiği iş birimi, alanın normalde ürettiğinden daha yavaş ve daha büyüktü; ve bunun mümkün olduğunu göstermek için elli yıl harcadı.



KAYNAKÇA


Salgado, Sebastião. Other Americas. New York, Pantheon, 1986.


Salgado, Sebastião. Sahel, The End of the Road. Berkeley, University of California Press, 2004, originally published 1986.


Salgado, Sebastião. Workers, An Archaeology of the Industrial Age. New York, Aperture, 1993.


Salgado, Sebastião. Migrations, Humanity in Transition. New York, Aperture, 2000.


Salgado, Sebastião. Genesis.Cologne, Taschen, 2013. Edited by Lélia Wanick Salgado.


Salgado, Sebastião. Amazônia.Cologne, Taschen, 2021. Edited by Lélia Wanick Salgado.


Salgado, Sebastião; Francq, Isabelle. From My Land to the Planet. Rome, Contrasto, 2014.


Wenders, Wim; Salgado, Juliano Ribeiro, directors. The Salt of the Earth. 2014.


Instituto Terra, Aimorés, Minas Gerais.



SONSUZ ©